De palm als muze

Geplaatst in: Blog, Boven de bank | 0
Marcel Broothaers, 'Tapis de Sable', 1974 De Ambassadeurs | Blog
Marcel Broothaers, ‘Tapis de Sable’, 1974

 

‘De natuur’ is in de beeldende kunst een veelvuldig terugkerend thema. Soms hangt daar echte plantengroei mee samen. In opvallend veel gevallen is dat de palmplant of zelfs de palmboom.

Voor zover ik weet gebruikte Marcel Broodthaers de potpalmplant als eerste in een aantal installaties. In het begin functioneerde het element vooral als een commentaar op de situatie in Belgisch Congo.

Aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw was huisplantbezit een teken van decadentie. De exotische palm nam veel ruimte in en had zeeën van licht – en water – nodig, waardoor deze eigenlijk vooral goed gedijde in de chique serres van huishoudens met personeel dat zich bezighield met het onderhoud van alle planten.

Pas na de tweede wereldoorlog begon de huisplant aan een opmars in het gewone huishouden. Het aanbod was in het begin nog tamelijk beperkt. Geraniums en Sansevieria’s maakten een groot deel uit van het burgerlijk huisplantenarsenaal. Over de Sansevieria (of ‘Vrouwentong’ of ‘Sanseveria’) gesproken: in de plantentuin van Meise zou de moeder van alle typische huis-Sansevieria’s staan.

De typische Sansevieria vieria trifasciata var. Laurentii werd door Emile Laurent aan het begin van de 20ste eeuw vanuit de Congo naar Europa getransporteert. Alle geelgerande Sanseveria’s op vensterbanken over de hele wereld komen van deze moederplant.

Mijn eigen Sanseveria. Niet in een zeer fameuze staat.

 

Sinds Broodthaers duikt de palm als plant of boom regelmatig op in de hedendaagse kunst, en dan met name in  installaties (*). De Belg Guillaume Bijl was er tamelijk vroeg bij (1988).

De palmplant is inmiddels zijn verwijzing naar Belgisch Congo kwijt, maar wordt veel meer gebruikt als een ironisch element dat eerder de associatie met een beurs of display, een kantooromgeving of een aanverwant burgerlijk interieur oproept.

De palmboom heeft dan weer meer met exotisme te maken. Een palmboom heeft sowieso altijd iets feestelijks, alsof het vuurwerk in vegetatievorm is. Hieronder een selectie palmen in de kunst. Het begint er aardig op te lijken dat deze plant inmiddels hard op weg is zelf een artistiek cliché te worden…

 

(* Een ‘installatie’ in de hedendaagse kunst is een ruimtelijke ingreep, verwant aan beeldhouwen en scenografie. Een installatie kan uit verschillende beelden in verschillende media bestaan. Het belangrijkste kenmerk is vooral dat het meer ruimte inneemt dan gewoon een – of één – werk. Een tentoonstelling kan ook als een installatie worden opgevat. Maar een schilderij of foto aan de muur kan nooit een installatie op zich zijn; daarvoor moet er toch echt iets meer gebeuren).